استفاده از اثر شفابخش چشمه های آب گرم برای درمان برخی بیماریها قدمتی چندهزار ساله دارد. این روش در پزشکی نوین از جایگاهی بایسته برخوردار بوده و توصیه شده است. به همین دلیل در سراسر جهان مناطقی که دارای چشمه های آب گرم حاوی املاح مفید هستند، از جمله جاذبه های توریستی به شمار می آیند. شمار کیفیت و پراکنش چشمه های آب گرم در ایران نیز به گونه ای است که طبیعت درمانی با استفاده از آب های گرم طبیعی را به عنوان یکی از مهم ترین منابع اکوتوریسم کشور معرفی می کند. اغلب چشمه های آب گرم ایران در دامنه های رشته کوه البرز قرار دارند. با این وجود شمار چشمه های آب گرم در دیگر نقاط کشور نیز جالب توجه است.
جز آن برخی از انواع دیگر طبیعت درمانی همچون لجن درمانی نیز در مناطقی از کشور همچون دریاچه ارومیه و دامنه های قله آتشفشانی تفتان در بلوچستان رواج دارد.
همچنین یکی از معمول ترین شیوه های طبیعت درمانی در کشور ما استفاده از نقاهتگاه های ییلاقی است برخی از این نقاهتگاه ها همچون کلاردشت، شاندرمن و جواهر ده در مازندران، دیلمان در گیلان، شاندیز در مشهد و سردشت در خوزستان از شهرت ملی (و برای مناطقی همچون کلاردشت و جواهر ده بین المللی) برخوردار هستند.
اغلب نقاهتگاه های ییلاقی سالانه پذیرای هزاران مسافر هستند مردم برای بعضی از آنها مانند کلاردشت که در میان عوام گفته می شود هوای آن دو برابر دیگر مناطق است، اثر معجزه آسا قائل هستند.
قطب های بین المللی طبیعت درمانی کشور:
مجموعه چشمه های آب گرم سرعین با توجه به کیفیت آب های آن و نیز جغرافیای طبیعی و چشم اندازهای پیرامون قطعا می تواند یکی از قطب های بین المللی طبیعت درمانی در جهان باشد.
در سال های اخیر اثر شفابخش لجن های دریاچه ارومیه نیز بازتاب محدودی در نشریات پزشکی جهان داشته است. همچنین اشتهار جواهر ده موجب شده است که به عنوان پررونق ترین نقاهتگاه ییلاقی همه ساله تابستان پذیرای ده ها توریست عرب به ویژه از کشور کویت باشد. کلاردشت نیز از این نظر توفیقاتی داشته است. آب گرم گنو در استان هرمزگان نیز با توجه به نزدیکی آن به منطقه خلیج فارس و در صورت معرفی بایسته می تواند پذیرای علاقه مندان به طبیعت درمانی از شیخ نشین های خلیج فارس باشد.
قطب های ملی طبیعت درمانی:
قطب های ملی طبیعت درمانی در ایران متعدد و پرشمار بوده و به طور عمده شامل چشمه های آب گرم هستند. مهم ترین این قطب ها عبارتند از سرعین اردبیل، سراب، آبگرم خان واسی سو آذربایجان غربی، آبگرم محلات، گرماب قوچان، آبگرم زنجان، آبگرم های پوزه باغ و بزمان ایرانشهر، چشمه قلعه دختر هراز، آبگرم های اسک و لاریجان مازندران، آبگرم فرقان قزوین، آبگرم گراو تفرش، آبگرم گنو هرمزگان، چشمه اعلا دماوند و آبگرم آبعلی در شمال شرق تهران.
قطب های محلی:
بیش از صد چشمه آبگرم در استان های اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی، اصفهان، کرمان، مازندران، خراسان، خوزستان، زنجان، قزوین، سمنان، سیستان و بلوچستان، مرکزی، هرمزگان و تهران در حالی که اغلب فاقد حداقل امکانات رفاهی و بهداشتی هستند، سالانه صدها هزار ایرانی را به خود جلب می کنند. همچنانکه می بینیم پراکنش آب های گرم در کشور متوازن بوده و اغلب نواحی مختلف جغرافیایی را دربر می گیرد.
وضعیت بهره برداری:
تقریبا فقط در سرعین اردبیل شرایط مطلوبی از نظر وضعیت بهره برداری از چشمه های آب گرم طبیعی وجود دارد. در دو دهه اخیر شمار مراکز اقامتی و رفاهی توریستی در این منطقه گسترش مناسبی نداشته است. اما عدم معرفی بین المللی موجب شده است طبیعت درمانی در این منطقه هم صرفا جنبه داخلی داشته باشد. در دیگر مناطق بهره برداری با وضعیتی بسیار نامطلوب صورت می گیرد، در کنار اغلب چشمه های آب گرم کشور حتی از حداقل امکانات رفاهی خبری نیست و نیز شیوه استفاده از این چشمه ها اغلب آنچنان غیربهداشتی است که ممکن است به جای درمان موجب ابتلا به برخی بیماری های پوستی شود. شرایط بد بهره برداری موجب شده است به جز در برخی موارد معدود اغلب مردم تمایلی به استفاده از آب های گرم طبیعی نداشته باشند.
